Landgoederen, architect en landschapsarchitect

Nieuwe landgoederen in perspectief

In de jaren negentig van de twintigste eeuw nam de overheid het initiatief om nieuwe buitenplaatsen en landgoederen tot ontwikkeling te brengen. Door heel Nederland zijn gebieden aangewezen waar deze initiatieven een kans moeten krijgen. Op die manier zou strategisch gestuurd kunnen worden in de ruimtelijke ontwikkeling: bestaande landbouwgrond zou plaats moeten maken voor nieuwe landgoederen. De nieuwe landgoederen, ontworpen door architecten en landschapsarchitecten, zouden op hun beurt een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan ecologische verbindingszones en aan recreatieve mogelijkheden aan de rand van bestaande groenstructuren.

De traditionele landgoederen

Eeuwen lang zijn in Nederland nieuwe landgoederen en buitens gesticht. Veelal gebeurde dit door welvarende kooplieden. De meeste landgoederen uit die tijd zijn door architecten en landschapsarchitecten traditioneel opgezet en bestaan onder meer uit imposante gebouwen met daaromheen moes- en siertuinen, bossen, parken en landerijen. Op het traditionele landgoed was daarnaast nog vaak een aanzienlijk areaal agrarische gronden. Waren toen der tijd de meeste nieuwe landgoederen strikt privé gebied, tegenwoordig is het merendeel vrij toegankelijk voor publiek en vervullen ze een belangrijke recreatieve en natuur functie. Ze dragen verder bij aan de cultuurhistorie, landschap, water- en milieucondities en plattelandsvernieuwing, die in hoge mate de streekeigenheid bepalen. De oude landgoederen worden in de huidige tijd hoog gewaardeerd.

De landschapsarchitect en de nieuwe landgoederen en buitens

Het buitengebied staat onder druk: boeren staken hun bedrijf, de bebouwing en industrie rukt op, landschapselementen verdwijnen. Kortom het landelijk gebied versnippert en verrommelt. In beleidstermen is er behoefte aan een kwaliteitsimpuls voor het landschap en wordt gezocht naar (nieuwe) instrumenten om in te spelen op deze snelle veranderingen of om ze een halt toe te roepen. Het nieuwe landgoed is zo' n instrument. Er is een groeiende vraag naar de mogelijkheid buiten te kunnen wonen. Bij nieuwe landgoederen mag men buiten bouwen op een plek waar dat normaal niet mag, maar daar moet dan wel als tegenprestatie groen voor aangelegd worden. Bij een nieuw landgoed dient de landschapsarchitecten minimaal rekening te houden met 5 hectare bos of "nieuwe" natuur aangelegd (op landbouwgrond) dat grotendeels vrij toegankelijk is. Het terrein krijgt daarbij een natuurbestemming en wordt gerangschikt onder de Natuurschoonwet. In ruil hiervoor mag de architecten een bebouwing ontwerpen van maximaal 2000 m3 en met maximaal 3 wooneenheden.

Beleid nieuwe landgoederen en buitens

Landelijk gelden enkele standaarduitgangspunten. Per provincie kunnen aanvullende eisen zijn geformuleerd. Vooral minimale oppervlaktes te realiseren nieuwe natuur verschillen daarbij sterk. Tal van gemeenten hebben op hun beurt aanvullende eisen. Soms is dit een nadere specificatie van het bebouwingstype (alleen traditioneel, of juist een piramide van glas en staal?), maar er kunnen ook voorwaarden worden gesteld aan de kwaliteit en minimale padlengte, de aanwezigheid van een beheerplan of een nadere invulling van de te ontwikkelen natuur. Gelukkig zien wij steeds meer gemeenten, landschapsarchitecten en architecten anticiperen op de ontwikkeling van nieuwe landgoederen door het vaststellen van een visie op nieuwe landgoederen. In plaats van ad-hocbesluiten komt er ruimte voor een structurele inpassing van het beleidsinstrument nieuwe landgoederen.

Ontwikkelingsvisie architect en landschapsarchitect op nieuwe landgoederen

Bij de aanvraag door de architect of landschapsarchitect voor de ontwikkeling van een nieuw landgoed moet veelal een ontwikkelingsvisie of ontwerpschets worden ingediend. Op basis van het beleid, de aan-wezige waarden en/of elementen en de verlangens van betrokken partijen wordt de gewenste ontwikkeling beschreven. Bij de plannen die Magis & Magis Architecten heeft opgesteld wordt de schets van het landgoed door een landschapsarchitect en architect ontworpen. Maar voordat dit ter hand genomen kan worden moet eerst de nieuwe bestemming worden vastgesteld, vergunningen worden aangevraagd en een privaatrechtelijke overeenkomst worden afgesloten tussen initiatiefnemer en gemeente. Een voorbeeld hiervan is landgoed Stikkemoat te Lichtenvoorde.


Het ontwerp van de bebouwing loopt vaak parallel aan de bestemmingsplanwijziging, hierin werkt de architect in nauwe samenwerking met de landschapsarchitect. Magis & Magis Architecten ontwerpt zowel de buitenplaatsen zelf als de tuin- en parkinrichting die de buitens omgeven. Bovendien kan zij voor de hele omvorming zorg dragen, van landbouwperceel tot een statig landgoed. Doordat wij alles in één hand hebben kunnen wij een totaalconcept bieden, zodat het landhuis zowel als het landgoed een logische en esthetische eenheid gaan vormen.

Conclusie

Nieuwe Landgoederen vormen een uitdaging voor landschapsarchitecten, architecten, provincies en gemeenten. Door een zorgvuldig en afgewogen beleid kunnen veel functies in het buitengebied versterkt worden. Hierbij gaat het zowel om landschappelijke, als ecologische en recreatieve functies. Om 'wildgroei' te voorkomen en voldoende draagvlak in de streek te houden is een visie op het buitengebied essentieel. Dit kan een aparte notitie zijn of een paragraaf geïntegreerd in het Landschapsontwikkelingsplan. Met recht kan worden gesteld: nieuwe landgoederen: een mooi beleidsinstrument.

Magis & Magis Architecten, voor nieuwe buitenplaatsen en nieuwe landgoederen van allure

Een selectie van uitgevoerde landschapsprojecten: